Aspecten van de zentraining

De zentraining kan worden opgevat als een ervaringsgewijze invoering in het mysterie van het bestaan, 'de grote zaak van leven en dood'. Als hij vrij wordt gehanteerd en gerelateerd is aan onze persoonlijke omstandigheden, kunnen we aan deze inwijdingsweg verschillende aspecten onderscheiden. Naarmate onze beoefening zich vaker herhaalt, komen meer en meer facetten van de zenweg naar voren. Als een lotusbloem die zich opent, ontvouwen zich steeds meer manieren waarop we de zenweg kunnen bewandelen.

Deze zeven facetten zijn geen ontwikkelingsstadia, waarbij we eerdere facetten achterlaten als we ze ontgroeid zijn. Ieder facet blijft op de hele zenweg een rol spelen. De zen mind is een beginner’s mind, we beginnen steeds weer opnieuw bij af. Maar facetten kunnen in een later stadium wel aan diepgang en betekenis winnen.

1. Zazen

Tijdens een introductiecursus en een vervolg introductiecursus leer je over de praktijk van de zit- en de loopmeditatie. Ook is er aandacht voor het fysiek en mentaal aanleren van een houding: ontvankelijkheid en open aandacht voor de werkelijkheid van ons bestaan.

De introductiecursus zazen biedt een eerste kennismaking met de zentraditie. In deze cursus kan aan de orde komen: leren zitten met kracht vanuit de onderbuik, beoefenen van de verschillende vormen van concentratie, bespreking van de verschillende motieven die tot de zenpraktijk kunnen leiden.

De vervolg introductiecursus bestaat uit de beoefening van zit- en loopmeditatie en het bespreken van onderwerpen die van belang zijn voor de zentraining. In deze cursus kan aan de orde komen: koanstudie, de functie van de leraar, enkele teksten die vaak worden gereciteerd, de 'plaatjes van de os', de betekenis van intensieve trainingen (sesshins), buigen en rituele vormen.

Het programma in het zencentrum biedt elke ochtend de mogelijkheid om zit- en loopmeditatie te beoefenen. Er zijn bijeenkomsten op de dinsdag- en donderdagavond en op de woensdagochtend. Op de donderdagavond worden geen rituelen uitgevoerd, op de dinsdagavond wel.

Naast dit wekelijkse programma kan men af en toe een intensievere training volgen op een van de maandelijkse zenweekenden. Naast de zenweekenden worden er ook eind december en eind juni intensieve meerdaagse zen trainingen (citysesshins) georganiseerd. Deze trainingen vinden plaats op het Zen Centrum Amsterdam, en zijn zonder overnachting. Daarnaast is er in april en oktober een vijfdaagse intensieve training in stilte (inclusief overnachtingen) in ZIN (Vught), het klooster voor zingeving en werk.

2. Leraar-leerling verhouding

Binnen de zentraining speelt de leraar-leerling verhouding een grote rol. Voor iedere bezoeker van het zencentrum staat de mogelijkheid open om een persoonlijk gesprek aan te gaan (daisan) met Niko Tydeman, die als sensei (leraar) aan Zen Centrum Amsterdam is verbonden, of met Meindert van den Heuvel en Lida Kerssies, die assistent-leraren zijn.
Daarnaast kun je tegenover Niko Tydeman de wens uitspreken om officieel zijn leerling te zijn. Indien beiden overeenstemmen, wordt de leraar — leerling verhouding bekrachtigd in een korte ceremonie (shoken) tijdens daisan. De zenstudent spreekt zijn vertrouwen uit in de zenweg en de ondersteuning daarbij door de leraar en de leraar toont zijn vertrouwen in het voornemen en de capaciteiten van de leerling.

3. Voorschriften

De ethische voorschriften spelen een belangrijke rol in de zentraining. In de verschillende cursussen wordt de leerling vertrouwd gemaakt met de inhoud, achtergrond en betekenis van deze voorschriften, en wat het betekent om deze te beoefenen.
De leerling kan in een jukai-ceremonie, waarin hij of zij toevlucht neemt tot de boeddha, de dharma (de boeddhistische leer) en de sangha (de gemeenschap van beoefenaren), de voorschriften op zich nemen. Hij of zij krijgt dan een rakusu, een zwarte slab, en wordt nu formeel als zenboeddhist beschouwd.

4. Rituelen

In de verschillende cursussen wordt de leerling vertrouwd gemaakt met de inhoud, achtergrond en betekenis van de verschillende rituelen (zie de kleine zendo handleiding). De leerling kan ook verschillende posities in de rituelen in de zendo (de ruimte waar de zenbeoefening plaatsvindt) gaan uitoefenen, en zo een actieve rol in de zendo spelen.

5. Studie

Naast het volgen van het reguliere programma wordt aan shokenstudenten de mogelijkheid geboden om verdiepende studieklassen te volgen. Verschillende onderwerpen en teksten worden besproken:

1. een historisch overzicht van de verschillende tradities van het boeddhisme,
2. basisbegrippen van het boeddhisme en van zen,
3. de zentraditie binnen haar Chinese en Japanse kaders,
4. het leren lezen en interpreteren van boeddhistische sutra’s en zen koans en
5. zen, mystiek en eigentijdse spiritualiteit.

In het jaar 2008-2009 worden bijvoorbeeld studieklassen aangeboden over de Lotus Sutra en de Eihei Koroku van zenmeester Dogen (cat. 4), en over verrijzenis binnen het christendom en het boeddhisme (cat. 5). Daarnaast worden studieweekenden aangeboden over “De weg van de mens” (cat. 5), zenmeester Hakuin (cat. 4) en zenmeester Dogen (cat. 4).

Zen Centrum Amsterdam biedt ook de gelegenheid om met andere zenstudenten in kleine groepjes van drie of vier personen, voor een of twee jaar samen te werken rond een door de groep gekozen thema. De groepjes komen een keer per maand bij elkaar. Als het onderzoek is afgerond, kan er een openbare presentatie worden gehouden in het centrum.

6. Sangha

Het zenpad gaan we niet alleen. Vanaf het moment dat we voor het eerst de zendo binnenkomen, begint een proces van wederzijdse overdracht. In de gezamenlijke beoefening ontstaat op natuurlijke wijze een soort 'boeddhaveld' waarin we met elkaar resoneren: in ons enthousiasme voor de dharma, maar ook in onze 'hangups'.

De sangha (gemeenschap) van Zen Centrum Amsterdam kent verschillende werkgroepen waarin vrijwilligers werkzaam zijn: het bestuur, de programmawerkgroep, de portiersgroep, de kantinegroep, de zendogroep, de schoonmaakgroep, de groep publiciteit, de redactie voor het informatieblad van het zen centrum (Zensor), de website, en het secretariaat.

7. Dagelijks leven

De zentraining blijft niet beperkt tot het kussen. Steeds weer blijkt, de zentraining is ons leven, en ons leven is de zentraining. Ook in ons leven delen we voortdurend de dharma met anderen, op welke wijze dan ook: als kok, als kunstenaar, als docent. In feite is ons gehele zogenaamde 'dagelijks leven' de zendo.